Vulkanische as is fijn tot zeer fijn pyroclastisch materiaal (kleiner dan 2 mm), dat ontstaat bij een explosieve vulkaanuitbarsting. Het bestaat uit kleine stukjes verbrijzeld gesteente en glas.
Vulkaanas komt bij een explosieve vulkaanuitbarsting in de atmosfeer terecht. Vervolgens kan het met de wind over een grote afstand worden verplaatst, alvorens het naar het aardoppervlak terugvalt. De vulkaanas kan daardoor op een afstand van tientallen kilometers van de vulkaan neerdwarrelen.
Hoe ontstaat vulkanische as?
Vulkaanas kan op verschillende manieren worden gevormd. Wanneer magma aan het aardoppervlak komt, daalt de atmosferische druk op de magma snel. Hierdoor zetten de vulkanische gassen die in het magma zijn opgesloten zich heel snel uit. Dit veroorzaakt een soort kleine explosies aan het oppervlak van het magma, waarbij vulkanische as wordt gevormd. Ook wanneer lava in contact komt met water, kan vulkaanas ontstaan.
Het gevaar van vulkanische as
Vulkaanas kan erg gevaarlijk zijn voor mensen. Tijdens hevige asregens kunnen gebouwen onder het gewicht van de neergedwarrelde as instorten. En mensen en dieren kunnen bedolven raken onder het as en stikken. Vulkanische as kan door zijn scherpe randen bovendien de luchtwegen van mensen en dieren irritereren, wanneer deze wordt ingeademt.
Daarnaast kan vulkaanas ook invloed hebben op het klimaat. Zo kan een aswolk die ontstaat na een grote vulkaanuitbarstingen het zonlicht blokkeren, waardoor het klimaat tijdelijk kan afkoelen.
Vulkaanas en vliegverkeer
Vulkanische as is gevaarlijk voor vliegtuigen. Wanneer een vliegtuig door een aswolk heen vliegt, zorgt het scherpe oppervlak van de vulkaanas ervoor dat de ruiten van de cockpit gezandstraald worden. Gezandstraald glas kan het zicht van de piloten dusdanig belemmeren dat zij het vliegtuig niet meer op een veilige manier kunnen besturen.
Vulkanische as is ook erg schadelijk voor vliegtuigmotoren. De vulkaanas kan de roterende (=bewegende) delen in een motor eroderen en ernstig beschadigen. Bovendien kan de hitte van de motor er voor zorgen dat de vulkaanas smelt en een glasachtige afzetting aan de binnenkant van de motor vormt. Waardoor de brandstoftoevoer tot de motor kan worden afgesloten en de motor kan uitvallen. Het uitvallen van de motor(en) kan ertoe leiden dat een vliegtuig neerstort. In het verleden zijn er meerdere vliegtuigen neergestort, nadat deze door een aswolk heen zijn gevolgen.
Vulkaanas kan zich ver verspreiden
Gewoonlijk komt vrijwel al het pyroclastische materiaal (tefra) binnen enkele kilometers van de vulkaankrater op de grond terecht. Vulkanische as- en stofdeeltjes worden echter ook over grote afstanden door de wind meegevoerd. Vulkaanas kan duizenden kilometers afleggen en soms zelfs de hele aarde rondgaan. Zo bereikte de aswolk van de Pinatubo op de Filippijnen in 1991 binnen drie dagen de oostkust van Afrika: een afstand van achtduizend kilometer.
