De vulkaan Eyjafjallajökull (IJslands voor “Eilandbergengletsjer”) is een actieve stratovulkaan in het zuiden van IJsland. Deze vulkaan is bedekt door een gletsjer van dezelfde naam met een oppervlakte van circa 100 km2. De vulkaan heeft meerdere pieken, waarvan Hámundur de hoogste is met een hoogte van 1.651 meter. Andere pieken zijn onder andere Guðnasteinn (1.500 m) en Goðasteinn (1.497 m). De hoofdkrater heeft een diameter van drie tot vier kilometer. Eyjafjallajökull ligt ten noorden van Skógar en ten westen van de grotere Mýrdalsjökull-gletsjer, waaronder de naburige Katla-vulkaan schuilt. Deze vulkaan beslaat een relatief compact gebied vergeleken met andere IJslandse vulkanen.
In 2010 kwam de Eyjafjallajökull vulkaan tot uitbarsting (met een VEI-waarde van 4). De aswolk die hierbij ontstond leidde tot een tijdelijke sluiting van het luchtruim boven een deel van Europa, waaronder de luchthaven Shiphol in Amsterdam.
Deze vulkaan ligt op de Mid-Atlantische Rug, waar de Noord-Amerikaanse en Euraziatische plaat uit elkaar bewegen.
Geologische geschiedenis
De activiteit van de Eyjafjallajökull vulkaan begon na de laatste ijstijd, met relatief frequente erupties. De laatste drie erupties voorafgaand aan 2010 vonden plaats in 920 (tijdens de Viking-tijd), 1612 en 1821-1823. Vaak werden deze erupties gevolgd door uitbarstingen van de Katla-vulkaan. De vulkaan produceert siliciumrijk magma (rhyolietisch), wat leidt tot viskeuze, explosieve erupties en jökulhlaups (gletsjervloeden) door smelten van ijs.
De eruptie van 2010
In het voorjaar van 2010 kwam de Eyjafjallajökull opnieuw tot leven. Op 20 maart ontstonden lavastromen via scheuren in de flanken van de vulkaan. Wat aanvankelijk een beperkte eruptie leek, groeide in de nacht van 13 op 14 april uit tot een explosieve uitbarsting onder de met ijs bedekte topkrater. Door het contact tussen magma en smeltend ijs ontstonden krachtige stoomexplosies. Daarbij werden enorme hoeveelheden vulkanische as kilometershoog de atmosfeer in werden geblazen.
Rond zonsopkomst op 14 april werd een donkere aswolk zichtbaar boven de Eyjafjallajökull vulkaan en begon smeltwater langs de hellingen naar beneden te stromen. Wegen, bruggen en landbouwgronden in de omgeving raakten zwaar beschadigd. Maar dankzij tijdige evacuaties vielen er geen slachtoffers. In de dagen die volgden dreef de westenwind de aswolk richting Europa. Op 15 april bereikte de aswolk het Europese vasteland en legde ze het vliegverkeer in grote delen van Noord-Europa volledig stil. Ook luchthaven Schiphol sloot tijdelijk zijn deuren.
De uitbarsting hield wekenlang aan. Aswolken stegen tot meer dan acht kilometer hoogte en veroorzaakten indrukwekkende bliksemflitsen in de lucht. De vulkaanas bleek rijk aan fluor en silicium, maar metingen van het RIVM toonden aan dat er geen gezondheidsgevaar bestond voor de bevolking. Ondanks wisselingen in windrichting bleef het Europese luchtruim verscheidene dagen gesloten. Pas op 19 april kon het vliegverkeer op beperkte schaal hervat worden.
In de tweede helft van april begon de vulkaan geleidelijk aan minder actief te worden. De hoogte van de aswolk daalde, de lavastromen namen af en de eruptieve activiteit zwakte langzaam af. Toch bleef de Eyjafjallajökull nog tot eind mei 2010 actief. Op 17 mei moest Schiphol opnieuw enkele uren sluiten toen een deel van de aswolk terugkeerde boven Nederland. Pas na 23 mei leek de vulkaan tot rust te komen. Er kwam nog wel stoom vrij uit de krater, maar er werden geen nieuwe aswolken of lavastromen meer waargenomen.
Gevolgen eruptie 2010
Hoewel de uitbarsting geen slachtoffers eiste, had ze een ongekend grote impact op het luchtverkeer, de economie en de publieke belangstelling voor vulkanische activiteit. De Eyjafjallajökull van 2010 herinnerde Europa eraan dat natuurkrachten, zelfs op duizenden kilometers afstand, nog altijd het moderne leven kunnen ontregelen.
Recente ontwikkelingen
Sinds 2010 is de Eyjafjallajökull vulkaan rustig, maar monitoring blijft alert op Katla-koppeling. Kleine seismische activiteit houdt aan door gletsjerbeweging.
Toerisme en recreatie
Eyjafjallajökull trekt hikers en gletsjertochten aan via Fimmvörðuháls-pad naar Þórsmörk. Beklimmingen met een gids starten vanaf Skógar.
