Vulkanisch materiaal

Onder vulkanisch materiaal verstaan we hier al het gesteente dan een vulkanische oorsprong heeft. Verschillende vormen en stadia van gesteente worden in verband gebracht met vulkanen.

Magma

Magma is gesmolten, vloeibaar gesteente dat zich onder het aardoppervlak bevindt. Het ontstaat door het smelten van gesteente in de aardmantel of aardkorst.

De viscositeit (ofwel stroperigheid) van het magma bepaalt of een vulkanische eruptie rustig of explosief verloopt. Zo stroomt laag-visceus (mafisch) magma gemakkelijker en veroorzaakt rustige, effusieve erupties waarbij lava uitvloeit. Hoog-visceus (felsisch) magma kan moeilijk opgelost gas ontsnappen, waardoor druk opbouwt en explosieve erupties met pyroclastisch materiaal ontstaan.

Op basis van het gehalte aan siliciumdioxide (SiO₂) wordt magma ingedeeld in verschillende soorten:

Felsisch magma: Hoog silica-gehalte (>63% SiO₂), hoge viscositeit en relatief lage temperatuur circa van 650 °C tot 800 °C. Dit soort magma ontstaat bij het smelten van continentale korst en leidt vaak tot explosieve erupties.
Intermediair magma: Ongeveer 52% tot 63% SiO₂, gemiddelde viscositeit en temperaturen rond 800 °C tot 1.000 °C. Dit magma komt vaak voor bij subductiezones.
Mafisch magma: Bevat ongeveer 45% tot 52% SiO₂, lagere viscositeit en temperaturen rond 1.000 °C tot 1.200 °C. Dit type magma vormt basalten die bij oceanische ruggen voorkomen en leidt tot rustig verlopende effusieve erupties.
Ultramafisch magma: Zeer laag in silica (<45% SiO₂), hoog in ijzer en magnesium, met temperaturen tot 1.600 °C. Dit magma is zeer vloeibaar (lage viscositeit) en komt tegenwoordig zelden voor, maar werd vroeger gevormd toen de aardmantel heter was.

Lava

Wanneer magma door een vulkanische opening naar buiten stroomt wordt dit (gedeeltelijk) gesmolten, vloeibaar gesteente lava genoemd. Lava heeft doorgaans een temperatuur van tussen 700 °C en 1.200 °C.

Pyroclastisch materiaal (tefra)

Wanneer een vulkaanuitbarsting exposief verloopt, wordt tijdens zo’n eruptie pyroclastisch materiaal gevormd (ook wel tefra of pyroclasten genoemd). Dit bestaat uit gesteentefragmenten van verschillende grootte die door vulkanische explosies de lucht in worden geslingerd.

Vulkanische as

Een van de fracties van pyroclastisch materiaal is vulkanische as, dat bestaat uit kleine stukjes verbrijzeld gesteente en glas (<2 mm). Tijdens de eruptie wordt deze as hoog in de lucht geblazen. Deze as kan vervolgens in de atmosfeer voor problemen met het vliegverkeer zorgen. En wanneer de as neerdwarrelt naar het oppervlak kan vulkanische as leiden tot gezondheidsproblemen.