Een lahar is een krachtige en gewelddadige modderstroom die ontstaat bij vulkanen door de vermenging van water met vulkanisch materiaal zoals vulkanische as, puimsteen, puin en brokken gesmolten of gestolde lava. Dit fenomeen komt typisch voor in vulkanische gebieden en kan door zijn snelheid en massa enorme schade aanrichten. Lahars kunnen snelheden bereiken van meer dan 100 km/u en dieptes tot wel 140 meter, waardoor ze alles op hun pad vernietigen.
Lahars zijn één van de mogelijke gevaren van vulkaanuitbarstingen. Tussen 1783 en 1997 hebben lahars 17% van de vulkaangerelateerde sterfgevallen veroorzaakt.
Ontstaan en samenstelling van lahars
Lahars ontstaan vaak wanneer pyroclastisch materiaal, rotsachtig puin en vulkanisch as in contact komen met water. Dit water kan afkomstig zijn van smeltend sneeuw en ijs door de hitte van een vulkaanuitbarsting, hevige regenval, het plotseling leegstromen van kratermeren van caldera’s of door de impact van pyroclastische stromen op rivieren. Door deze menging van water en vulkanisch materiaal ontstaat een slurry variërend in dichtheid en viscositeit, van dunne, snelstromende modderstromen tot dikke, betonachtige puinstromen.
Gevaar en impact
Lahars kunnen met grote snelheid (honderden tot duizenden meters per minuut) naar beneden stromen en enorme volumes bereiken. Ze zijn in staat om complete bossen, wijken en dorpen te verwoesten door hun kracht en snelheid. Door valleien en rivierbeddingen kunnen deze stromen over tientallen kilometers verwoestingen aanrichten. Historische voorbeelden van dodelijke lahars zijn de uitbarsting van Nevado del Ruiz in Colombia in 1985, waarbij meer dan 23.000 mensen omkwamen, en de lahars bij Mount Pinatubo in de Filipijnen in 1991, die ook grote schade en vele slachtoffers veroorzaakten.
Classificatie en monitoring
Lahars worden ingedeeld als primair, wanneer ze gelijktijdig met een uitbarsting ontstaan, of secundair, als ze later optreden bijvoorbeeld tijdens zware regenval. Hun gedrag en snelheid kunnen tijdens een gebeurtenis sterk variëren, wat hun voorspelbaarheid bemoeilijkt. Om de risico’s te beperken worden in risicogebieden zoals Mount Rainier, Mount Ruapehu en Mount Pinatubo bewakingssystemen gebruikt. Deze systemen bestaan uit regenmeters en akoestische stromingssensoren die tijdig kunnen waarschuwen voor opkomende lahars. Wetenschappers gebruiken historische data en computermodellen om risicoanalyses te maken en evacuatie- en mitigatieplannen te ontwikkelen.
