Een Stromboli-type eruptie (Stromboliaanse eruptie) is een relatief mild eruptietype binnen de magmatische erupties. Deze wordt gekenmerkt door regelmatige, korte en krachtige explosies, meestal met een vulkanische explosiviteitsindex (VEI) van 1 of 2. Het zijn vaak kortdurende explosies die gemiddeld 2 tot 3 keer per uur plaatsvinden. Waarbij gloeiende lava, gas en stukjes vast vulkanisch materiaal (zoals sintels en as) tot hoogtes variërend van tientallen tot een paar honderd meter hoog uit de krater worden geslingerd.
Deze uitbarstingsstijl is vernoemd naar de vulkaan Stromboli, gelegen op de Eolische eilanden in Italië. Die al meer dan tweeduizend jaar vrijwel onafgebroken op deze manier uitbarst. Waardoor hij de bijnaam “Vuurtoren van de Middellandse Zee” heeft gekregen.
Naamgeving
De term Stromboli-type eruptie (ook wel Stromboliaanse eruptie genoemd) komt van de vulkaan Stromboli, gelegen op de Eolische eilanden in Italië. Deze vulkaan vertoont al duizenden jaren een bijna onafgebroken reeks van kleine explosies. Dit maakt haar tot een kenmerkend en belangrijk voorbeeld van dit eruptietype.
Magmasamenstelling
Het magma dat bij een Stromboli-type eruptie vrijkomt, bevat gemiddeld 53 tot 58% silica. Dit middelhoge silicaÂgehalte zorgt voor een matige viscositeit van de lava. Deze is stroperiger dan bij Hawaïaanse erupties (die vaak minder dan 50% silica bevatten), maar minder stroperig dan bij zeer explosieve vulkanen met een hoger silicaÂgehalte (boven 65%). Deze stroperigheid van de lava resulteert in kortere en dikkere lavastromen. Door deze samenstelling kan het magma gas vasthouden. Waardoor er druk wordt opgebouwd die voor de kenmerkende (periodieke) korte, krachtige explosies zorgt.
Tijdens Stromboliaanse uitbarstingen stijgen samengesmolten gasbellen, gasslakken genaamd, door de magmakolom omhoog. Deze gasslakken kunnen zich tot 3 kilometer diep vormen. Nabij het aardoppervlak barsten ze open als gevolg van de drukafname. Daarbij komen vulkanische gassen vrij en worden magmafragmenten als tefra de lucht ingeslingerd. De tefra gloeit meestal rood bij het verlaten van de ventilatieopening. Deze uitbarstingen produceren vaak een grote hoeveelheid aan slakken (ook wel sintels genoemd). Deze hopen zich op in de buurt van de ventilatieopening en vormen zo een sintelkegel. De hoeveelheid vulkanische as die wordt geproduceerd is meestal vrij klein bij dit eruptietype.
Omdat het magma niet te stroperig is, kan het gas bij regelmatige intervallen ontsnappen met een kleine explosie. Waarbij stukjes lava als gloeiende bommen in de lucht worden geslingerd. De druk wordt zo telkens ontlast. Door de regelmatige gasontladingen bouwt er zich geen extreme druk op, wat grotere explosieve erupties voorkomt. Daardoor ontstaat er geen grote, langdurige eruptiekolom, zoals bij krachtigere vulkaanuitbarstingen. De aswolken bij Stromboliaanse erupties blijven meestal laag en zijn minder uitgebreid dan bij explosievere typen.
Kenmerken van Stromboliaanse erupties
Een Stromboli-type eruptie bestaat uit meerdere korte, krachtige explosies die zich herhalen met intervallen van enkele minuten tot uren. Tijdens deze explosieve uitbarstingen worden lavafragmenten tot honderden meters hoog de lucht ingeslingerd. De explosies zelf zijn luid en krachtig. Het formaat van het explosief uitgestoten pyroclastische materiaal (tefra) kan variëren van grote brokken (vulkanische bommen) tot fijn vulkanische as.
In tegenstelling tot sommige andere eruptietypen is bij het Stromboli-type eruptie de uitstroom van vloeibare lava relatief beperkt. De explosieve uitstoot van vaste fragmenten (veroorzaakt door gasbellen in het magma) staat bij dit eruptietype meestal centraal. Al kan er soms ook een zwakke lavastroom optreden. Stromboliaanse uitbarstingen produceren zelden aanhoudende eruptiekolommen.
Vulkanen met stromboliaanse activiteit bouwen vaak lage, kegelvormige sintelkegels op. Deze kegels bestaan uit opeengestapelde stenen en as rondom de krater en komen voor op middelgrote stratovulkanen met steile hellingen.
Eruptieduur
De erupties zijn kort van duur maar herhalen zich met regelmatige tussenpozen, variërend van enkele minuten tot enkele uren. Hierdoor zien we bij Stromboliaanse vulkanen vrijwel constante vulkanische activiteit die zich onderscheidt van andere eruptietypen. Waar uitbarstingen meestal langer duren maar minder frequent zijn.
De uitbarstingsactiviteit kan lange perioden aanhouden omdat het vulkanische leidingsysteem relatief onaangetast blijft en tussen explosies kan resetten.
Geologische context
Stromboliaanse erupties vinden vaak plaats op stratovulkanen en kleinere sintelkegels die bestaan uit sintel en as. Dit eruptietype ontstaat door de opbouw van gasbellen in het magma, die bij het barsten explosieve kracht vrijgeven. Dit maakt Stromboliaanse vulkanen vaak relatief compact met steile kegels, in tegenstelling tot brede lavavelden die worden gevormd door meer effusieve erupties met grote lavastromen.
Bekende Stromboliaanse erupties
De Stromboli vulkaan is de naamgever van dit eruptietype en de meest bekende Stromboliaanse vulkaan. De vulkaan vertoont bijna onafgebroken kleine explosies, met af en toe grote paroxysmale uitbarstingen. Andere actieve vulkanen met Stromboliaanse erupties zijn onder andere Vulcano (Italië) en Mount Erebus (Antarctica). Ook de Etna vulkaan (Sicilië) vertoont stromboliaanse eruptiepatronen, hoewel afgewisseld met andere eruptietypen.
Monogenetische kegels barsten meestal uit in de Stromboliaanse stijl. De vulkaan ParÃcutin barstte bijvoorbeeld continu uit tussen 1943 en 1952. Mount Erebus op Antarctica heeft al minstens vele decennia Stromboliaanse uitbarstingen geproduceerd. En Stromboli zelf produceert al meer dan tweeduizend jaar Stromboliaanse uitbarstingen.
Gewelddadige Stromboliaanse erupties
De meest energieke Stromboliaanse uitbarstingen worden door vulkanologen soms “gewelddadige Stromboliaanse erupties” genoemd. Dergelijke uitbarstingen gaan gepaard met een hoger gasgehalte in de magma. Dit leidt tot meer turbulente omwentelingen in de leidingen, waardoor sterkere en veel frequentere explosies ontstaan.
Gewelddadige Stromboliaanse uitbarstingen zijn explosiever van aard dan hun reguliere tegenhangers (tot VEI 3). Ze kunnen aanhoudende lavafonteinen produceren en lavastromen veroorzaken die lange afstanden afleggen. Ook kunnen ze uitbarstingskolommen van enkele kilometers hoog produceren, resulterend in zware asneerslag. In zeldzame gevallen kunnen gewelddadige Stromboliaanse uitbarstingen overgaan in Subpliniaanse uitbarstingen.
Voorbeelden van gewelddadige Stromboliaanse activiteit zijn de uitbarstingen van de Etna, de uitbarsting van ParÃcutin in 1943-1952, de uitbarsting van de Cumbre Vieja in 2021, en verschillende uitbarstingen van de Vesuvius tussen 1631 en 1944.
Vulkanische gevaren
Een Stromboli-type eruptie is relatief klein van schaal en over het algemeen minder krachtig dan andere explosieve uitbarstingen. Toch kunnen deze erupties onvoorspelbaar en gevaarlijk zijn voor mensen die dichtbij de vulkaan staan. Soms treden er paroxysmale explosies op; dat zijn veel krachtigere erupties dan de normale activiteit. Tijdens zo’n explosie kunnen lavabommen ver buiten de krater worden geworpen en kunnen pyroclastische stromen ontstaan, die grote schade kunnen aanrichten. In het verleden zijn er meerdere dodelijke ongelukken gebeurd op of rond de Stromboli-vulkaan door deze paroxysmale erupties.
