Een Vulcano-type eruptie (Vulkanische eruptie of Vulcaniaanse eruptie) is een relatief matig explosief eruptietype binnen de magmatische erupties. Deze wordt gekenmerkt door kortstondige, krachtige explosies, meestal met een vulkanische explosiviteitsindex (VEI) van 2 of 3. Hierbij wordt stroperig magma, rijk aan gas, onder hoge druk plotseling naar buiten geslingerd. Deze erupties produceren dikke aswolken, puimsteen en zware lavabrokstukken die meters tot kilometers hoog de lucht in worden geworpen.
Vulkanische erupties vertegenwoordigen een middenpositie in explosiviteit en hoogte van de eruptiekolom tussen de relatief milde Stromboliaanse erupties en de zeer explosieve Pliniaanse erupties. Naar schatting behoort minstens de helft van alle bekende erupties sinds de laatste ijstijd (11.700 jaar geleden) tot dit eruptietype.
Naamgeving
De term Vulcano-type eruptie (ook wel “Vulkanische eruptie” of “Vulcaniaanse erupties” genoemd) is afgeleid van het eiland Vulcano nabij Sicilië. Daar werd tussen 1888 en 1890 dit eruptietype voor het eerst uitgebreid beschreven en geclassificeerd.
Magmasamenstelling
Het magma dat bij een Vulcano-type eruptie vrijkomt bevat een middelhoog tot hoog silica-gehalte: meestal vanaf ongeveer 55% silica (andesitisch tot dacitisch). Dit maakt het magma stroperig, waardoor gassen moeilijk kunnen ontsnappen. Deze hoge viscositeit leidt tot een ophoping van druk in de magmakamer. Wat uiteindelijk zorgt voor de krachtige explosies wanneer deze opgebouwde druk plotseling vrijkomt.
Kenmerken van Vulkanische erupties
Een Vulcano-type eruptie bestaat uit korte, hevige explosies waarbij gas onder hoge druk ontsnapt. Hierbij worden grote hoeveelheden puimsteen, vulkanische as en brokstukken van lava de lucht in geslingerd.
Vaak groeit voorafgaand aan de explosies een lavakoepel door toenemende magmadruk. Wanneer de lavakoepel instort of open breekt, volgt een reeks explosieve uitbarstingen. De explosies gaan gepaard met luide knallen en krachtige schokgolven die gevaarlijk kunnen zijn op korte afstand. Tegelijk komt er vaak een wolk van as en gas vrij, die als een paddestoelvormige pluim de lucht in gaat. De aswolken kunnen verschillende kilometers hoog in de atmosfeer reiken, vaak tussen tussen de 5 en 10 km hoogte. Krachtige uitwerping van as en oude verweerde rotsen resulteert aanvankelijk in donkergrijze tot zwarte eruptiekolommen. Naarmate de vulkaanopening opklaart, worden verdere aswolken lichter van kleur (grijswit).
Het pyroclastisch materiaal (tefra) wordt verspreid over een groter gebied dan dat van Stromboliaanse uitbarstingen. Van alle afzettingen vormt fijnkorrelige as het grootste deel. Het pyroclastische gesteente en de afzettingen van de basisgolf vormen een vulkanische askegel.
Soms gaat dit eruptietype gepaard met lavastromen aan het eind van de uitbarsting, als de magma toch enige vloeibaarheid heeft. Maar vaak overheersen de explosieve aspecten. Na de explosieve fase kan een rustigere fase met lavakoepel-groei volgen.
Eruptieduur
Elke explosie zelf duurt meestal slechts enkele seconden tot minuten. De interval tussen explosies kan variëren van minder dan een minuut tot ongeveer een dag. Een reeks van opeenvolgende Vulcano-type erupties kan weken tot maanden voortduren.
Geologische context
Vulcano-type erupties komen voornamelijk voor bij stratovulkanen, die magma met een relatief hoog silica-gehalte produceren. Deze vulkanen zijn te vinden op subductiezones, zoals in de Andes, op het eiland St. Vincent, en rond de ring van vuur in de Stille Oceaan. Dit type eruptie ontstaat door de combinatie van visceuze magma en opgebouwde gasdruk.
Bekende erupties en vulkanen
De vulkaan Sakurajima (Japan) is een zeer actieve stratovulkaan die regelmatig Vulkanische erupties produceert met hoge en turbulente eruptiekolommen. De uitbarsting van Stromboli (Italië) in 1930 was een Vulcano-type eruptie. Hierbij werden lavablokken tot 2 km weggeslingerd en een ontstond er een tsunami tot 2,5 meter hoog. Ook de herhaalde vulkanische activiteiten van Anak Krakatoa (Indonesië), sinds zijn opkomst in 1930 tot op heden, behoren tot dit eruptietype.
Vulkanische gevaren
Vulcano-type erupties brengen aanzienlijke locale gevaren met zich mee. De plotselinge explosieve kracht van dit eruptietype kan levensbedreigend zijn voor mensen binnen honderden meters van de krater.
Vulkanische bommen zijn een veel voorkomend product bij dit type uitbarsting. Dit zijn aanvankelijk gesmolten klodders lava, die snel afkoelen tot blokken van vaak 2 tot 3 meter breed. Deze bommen kunnen op honderden meters tot soms wel kilomters afstand van de krater neerkomen en ernstige verwondingen of dodelijke slachtoffers veroorzaken.
Ook kunnen soms pyroclastische stromen ontstaan, hoewel ze minder frequent en minder omvangrijk zijn dan bij Peléeaanse en Pliniaanse erupties. Waarbij een snelbewegende, hete stroom van gas en vulkanisch puin de vulkaanhellingen afraast en alles op zijn pad vernietigt.
Aswolken kunnen de luchtvaart verstoren en neerslaan als asregen op woongebieden, met schade aan gezondheid en infrastructuur als gevolg. De hoge aswolken kunnen tijdelijk lokale weersomstandigheden beïnvloeden. Deze erupties zijn echter te klein om een wereldwijde klimaatinvloed te hebben.
Vulkanische erupties vormen een belangrijke tussenpositie in kracht en gevaar tussen de relatief rustige Stromboliaanse erupties en de zeer krachtige Pliniaanse vulkaanuitbarstingen.
