Stromboli is een actieve stratovulkaan en een klein vulkanisch eiland (12 km2) in de Tyrreense Zee, ten noorden van de kust van Sicilië in Italië. Met een hoogte van circa 924 meter boven zeeniveau is Mount Stromboli de kleinste van de drie actieve vulkanen in Italië. Maar gemeten vanaf de zeebodem bedraagt de totale hoogte bijna 3.000 meter. Waardoor het in feite de op één na grootste vulkaan van Italië is, na de Etna.
Ligging en geografie
Stromboli maakt deel uit van de Eolische Eilanden, een vulkanische archipel in de Tyrreense Zee ten noorden van Sicilië, Italië. Deze eilandengroep bestaat uit zeven hoofdeilanden (Lipari, Vulcano, Salina, Stromboli, Filicudi, Alicudi en Panarea) en diverse kleinere eilanden en rotsen. Samen vormen deze een vulkanische boog boven een convergente plaatgrens, waar de Afrikaanse plaat onder de Euraziatische plaat subduceert.
Op Stromboli wonen enkele honderden mensen, verspreid over kleine dorpen zoals San Vincenzo, Ficogrande en Ginostra op de flanken van de vulkaankegel. Door de vrijwel continue activiteit en de nachtelijk vaak goed zichtbare gloed draagt het eiland de bijnaam “Vuurtoren van de Middellandse Zee”.
Geologische kenmerken
Stromboli is een stratovulkaan die is opgebouwd uit afwisselende lagen stollingslava en pyroclastisch materiaal (tefra) zoals as en vulkanische bommen. Slechts ongeveer een derde van de vulkaankegel steekt boven de zeespiegel uit. De basis van de vulkaan ligt meer dan 2.000 meter onder zeeniveau. Waardoor de totale hoogte van deze vulkaan uitkomt op bijna 3.000 meter (gemeten vanaf de zeebodem).
Een opvallend morfologisch kenmerk is de Sciara del Fuoco, een grote hoefijzervormige inzinking aan de noordwestflank die in de afgelopen circa 13.000 jaar is ontstaan door herhaalde instortingen en aardverschuivingen. Deze steile helling fungeert als hoofdafvoer voor veel lavastromen en vallend puin richting zee, waardoor instabiliteit en kans op aardverschuivingen en kleine tsunami’s verhoogd zijn.
Vulkaanactiviteit en “Stromboli-type” erupties
Stromboli behoort tot de meest actieve vulkanen van Europa en vertoont al tienduizenden jaren vrijwel continue eruptieve activiteit. Onderzoek wijst erop dat de vulkaan ten minste de afgelopen 20.000 jaar frequent is uitgebarsten, waarbij vooral kleine tot matige explosies domineren.
Aan de top van de vulkaan bevinden zich meerdere actieve kraters die op regelmatige basis korte erupties produceren. Deze uitbarstingen bestaan meestal uit explosies, waarbij gloeiende lavabommen en as enkele honderden meters de lucht in worden geslingerd. Deze explosies vinden plaats met intervallen van minuten tot uren. Een eruptiestijl die wereldwijd bekend staat als “Stromboli-type eruptie” en ook bij andere vulkanen wordt waargenomen.
Historische uitbarstingen
Hoewel de meeste erupties relatief klein zijn, heeft Stromboli in het verleden ook grote en gevaarlijke erupties gekend. De uitbarsting van 11 september 1930 is een bekend voorbeeld: krachtige explosies en vallende vulkanische bommen veroorzaakten destijds meerdere doden en zware schade aan huizen in de dorpen op het eiland.
Tussen 2000 en 2003 vond een langdurige actieve fase plaats. Met onder meer de vorming van nieuwe kraters, aanhoudende lavastromen langs de Sciara del Fuoco en aardverschuivingen die tot tsunami’s leidden. Waarbij golven tot zo’n 10 meter hoogte schade aanrichtten in het dorp Ginostra en verschillende mensen verwondden. Nadien traden ook in 2019 en 2024 opvallende explosieve erupties op, met pyroclastische stromen, hoge aswolken en verhoogde waarschuwingsniveaus voor de omgeving.
Toerisme en veiligheidsmaatregelen
Ondanks – en mede dankzij – de actieve aard is Stromboli een populaire bestemming voor avontuurlijke toeristen en vulkaanliefhebbers. Jaarlijks bezoeken duizenden toeristen het vulkanische eiland. Bezoekers bereiken het eiland per boot vanuit onder andere Napels en verschillende havens op Sicilië. Waarna georganiseerde excursies en begeleide wandelingen uitzicht bieden op de actieve kraters en de Sciara del Fuoco. Vooral bij schemering en in de nacht spectaculair zichtbaar.
Vanwege de risico’s worden toegang en wandelroutes strikt gereguleerd. Bij verhoogde activiteit worden paden naar de top tijdelijk gesloten en zijn beklimmingen alleen toegestaan onder begeleiding van erkende gidsen, om de veiligheid van bezoekers zo veel mogelijk te waarborgen. Monitoring van seismische activiteit, gasemissies en zichtbare erupties speelt een belangrijke rol bij het tijdig instellen van waarschuwingsniveaus en eventuele evacuaties
