Mount Saint Helens (in het Nederlands Mount Sint Helens) is een actieve stratovulkaan gelegen in het zuid-westen van de staat Washington, in het noordwesten van de Verenigde Staten. Op relatief korte afstand van steden als Portland en Seattle. Samen met andere stratovulkanen (zoals Mount Adams, Mount Rainier en Mount Hood) vormt deze vulkaan de Cascade Vulkanische Boog, een onderdeel van de Pacifische Ring van Vuur. De huidige top van Mount St. Helens is 2.550 meter hoog. Vóór de grote eruptie van 1980 was de vulkaan circa 2.950 meter hoog en had hij een opvallend symmetrische, met sneeuw bedekte kegel.
Deze vulkaan (en het gebergte waarvan deze vulkaan onderdeel vormt) ontstond langs een convergente plaatgrens door subductie van de Juan de Fuca-plaat onder de Noord-Amerikaanse plaat. Mount St. Helens ontstond in negen eruptieve fasen, die tussen 50.000 en 40.000 jaar geleden begonnen. In het Holoceen (de laatste 11.700 jaar) was Mount Saint Helens veruit de meest actieve vulkaan van het Cascadegebergte. De huidige vulkaan is in de laatste 2.500 jaar opgebouwd als gevolg van verschillende erupties.
Naamgeving
Deze vulkaan dankt zijn naam aan de Britse diplomaat Lord St. Helens. Deze diplomaat was goed bevriend met George Vancouver. George was een belangrijke ontdekkingsreiziger die het gebied rond Mount St. Helens onderzocht en in kaart bracht aan het einde van de 18e eeuw. Als blijk van waardering noemde George Vancouver de vulkaan die hij aantrof naar Lord St. Helens.
Eruptie Mount Saint Helens 1980
De uitbarsting van Mount St. Helens op 18 mei 1980 was één van de grootste vulkanische erupties uit de geschiedenis van de Verenigde Staten. Tevens was dit één van ’s werelds best gedocumenteerde erupties. Deze vulkaanuitbarsting had een kracht van 5 op de VEI schaal. Tijdens de eruptie werd 1,2 km3 pyroclastisch materiaal (tefra) de lucht in geslingerd. Deze zeer bekende vulkaanuitbarsting was van het pliniaanse eruptie-type.
Voorafgaand aan uitbarsting
In het voorjaar van 1980 nam de vulkanische activiteit onder Mount Saint Helens snel toe. Vanaf maart werden honderden aardbevingen geregistreerd en vonden kleine explosies en stoomuitstoten plaats. Deze werden veroorzaakt door opstijgend magma tot op een geringe diepte onder de vulkaan.
Aan de noordflank van de vulkaan ontwikkelde zich een snel groeiende bult, doordat magma het gesteente omhoog duwde. Tegelijkertijd breidde een netwerk aan scheuren en breuken zich over de vulkaanhelling uit, waardoor de helling structureel werd verzwakt. Deze combinatie van seismische activiteit, deformaties en gasemissie wees op een naderende grote eruptie. Al bleek het precieze verloop moeilijk voorspelbaar.
18 mei 1980: de uitbarsting
Op 18 mei 1980 vond om 8:32 uur lokale tijd een aardbeving met een magnitude van ongeveer 5,1 plaats onder de noordflank van de vulkaan. Deze aardbeving veroorzaakte een enorme aardverschuiving, waarbij een groot deel van de instabiele noordzijde van de berg naar beneden schoof. Dit veroorzaakte de grootste instrumenteel vastgelegde aardverschuiving bij een vulkaan ooit.
Door deze aardverschuiving viel plotseling de bovenliggende druk op het gasrijke magma in het ondiepe magmareservoir weg. Dit veroorzaakte vrijwel direct een krachtige laterale explosie. Een hete, snel bewegende mix van gas, as, verpulverd lava en ouder gesteente vormden een pyroclastische stroom. Deze pyroclastische stroom had een temperatuur van zo’n 500 °C en verplaatste zich met snelheden tot 300 km/u in de richting van Spirit Lake. De snelheid van de pyroclastische stroom was zo hoog, dat het al gauw het wegglijdende gesteente aan de noordkant van Mount St. Helens inhaalde. De hoge temperatuur en snelheid van deze pyroclastische stroom verwoestte onder meer het gebied rond Spirit Lake.
Tegelijk met de laterale explosie rees een vulkanische askolom de atmosfeer in, tot een uiteindelijke hoogte van 19 tot 26 km boven zeeniveau. Deze eruptie veroorzaakte asregen in elf staten van de Verenigde Staten, tijdelijke duisternis en verstoringen van verkeer en infrastructuur.
De hitte van de eruptie deed sneeuw, ijs en gletsjers op de berg snel smelten. Waardoor een serie grote lahars (vulkanische modderstromen) ontstonden. Deze lahars stroomden via rivierdalen naar onder andere de North Fork Toutle River en verder richting de Columbia River. Minder ernstige uitbarstingen gingen tot in de volgende dag door.
Gevolgen uitbarsting 1980
Tegen de tijd dat de as neerdaalde op aarde, waren 57 mensen en duizenden tot miljoenen dieren gestorven als gevolg van de uitbarsting. Ook werd een oppervlakte van 600 km2 aan bos en natuur gereduceerd tot een levenloos gebied. En was er economische schade aangericht voor een bedrag van miljarden dollars, onder meer door vernietigde infrastructuur, landbouwgronden en bossen. Het eens zo elegante kegelvormige uiterlijk van Mount St. Helens was beschadigd, en werd vervangen door een enorme hoefijzervormige krater aan de noordzijde van de vulkaan. Dit getroffen gebied werd later aangewezen als ‘Mount St. Helens National Vulcanic Monument’. Een beschermd gebied waar natuurlijke herstelprocessen, geologie en ecologie worden bestudeerd en waar bezoekers de gevolgen van de eruptie kunnen zien.
Activiteit na 1980 en monitoring
Na de hoofduitbarsting in mei 1980 volgden later in dat jaar nog verschillende andere grote, maar niet zo verwoestende erupties. Waaronder episodes met aspluimen en de groei van een lavakoepel in de krater. Ook in de daaropvolgende decennia waren er fasen van hernieuwde koepelgroei en seismische activiteit. Vooral in de jaren 1980 en 2004–2008, wat bevestigt dat de vulkaan nog altijd actief is.
Monitoring en toerisme
Mount Saint Helens wordt intensief bewaakt met seismometers, GPS-metingen, gasanalyses en andere instrumenten. Om zo vervorming, gasuitstoot en trillingen te volgen en vervolgens tijdig waarschuwingen te kunnen geven bij nieuwe activiteit. Tegelijkertijd trekt het gebied veel bezoekers. Via uitzichtpunten zoals het Johnston Ridge Observatory hebben bezoekers een direct zicht op de krater en het door de uitbarsting veranderde landschap. Er gelden strikte veiligheids- en toegangsregels om risico’s te beperken.
