Luchtfoto van vulkaan kraters in Bali Indonesië. De foto toont een landschap van bovenaf gezien met 2 vulkaankraters omgeven door enkele wolken.

De beste informatie over vulkanen in het Nederlands

De aardkorst is voortdurend in beweging onder invloed van de convectiestroming. Hierdoor ontstaan aardbevingen en kunnen op zwakke plekken in de aardkorst vulkanen ontstaan. Ook zijn op als gevolg van endogene processen in de afgelopen miljarden jaren bergen en dalen ontstaan, waardoor het aardoppervlak zijn huidige uiterlijk heeft gekregen.

Endogene processen (ookwel endogene krachten genoemd) werken vanuit het binnenste van de aarde op de aardkorst in (endogeen = binnen ontstaand). Simpel gezegd bouwen endogene krachten de aardkorst op (in tegenstelling tot exogene krachten).

Convectiestroming

Deze krachten halen hun energie uit de warmte die in de kern van de aarde ontstaat door het verval van radioactieve isotopen als kalium-40, uranium-238 en uranium-235 en thorium-232 (die zich in de aardmantel bevinden), en de zwaartekracht. Door verschil in warmte tussen kern en korst, ontstaat er een warmte stroming vanuit de kern naar de korst. Dit noemt men convectiestroming. Deze stroming koelt af naarmate zij dichter aan het aardoppervlak komt. Daardoor neemt de stijging van de stroming af en beweegt het zich in horizontale richting langs de onderkant van de korst. Als zij nog verder afgekoeld is, daalt de convectie stroom weer en gaat terug naar het binnenste van de aarde. Daar stijgt de temperatuur weer en stijgt de stroming opnieuw. Zo stroomt de materie de hele tijd rond. Deze cyclus duur miljoenen jaren.

Convectiestroming: convectiestromen in de mantel verplaatsen tektonische platen als een lopende band.
Convectiestroming: convectiestromen in de mantel verplaatsen tektonische platen als een lopende band.

De convectiestroming langs de onderkant van de korst veroorzaakt de verschuiving van de tektonische platen. Dit verschijnsel noemt men platentektoniek. De beweging van de tektonische platen gaat, evenals de snelheid van de convectiestroming, zeer langzaam. Een tektonische plaat groeit aan bij een oceanische rug, waar continu oceanische korst wordt gevormd. Bij een subductiezone verdwijnt de plaat in de mantel en smelt het gesteente weer.

Gevolgen endogene processen

De afzonderlijk bewegende platen, oefenen krachten op elkaar uit. De gevolgen van deze endogene krachten zijn vooral te zien aan de plaatranden. We onderscheiden drie soorten grenzen tussen de tektonische platen: convergente plaatgrenzen, divergente plaatgrenzen en transforme plaatgrenzen.

Model van proces van platentektoniek en de gevolgen ervan.
Het proces van platentektoniek en de gevolgen hiervan. Een plaat groeit aan bij een oceanische rug, waar continu oceanische korst wordt gevormd. Bij een subductiezone verdwijnt de plaat in de aardmantel.

Zichtbare gevolgen van endogene processen die plaatsvinden diep in de aarde zijn onder andere vulkanisme, aardbevingen, vorming van gebergten en vulkanen, en de vorming van geisers.

Deze vulkaankrater illustreert het geologische proces van endogene krachten, die hier aan het oppervlak tot uiting komen.
Deze vulkaankrater illustreert het geologische proces van endogene krachten, die hier aan het oppervlak tot uiting komen.

Andere artikelen die je misschien interessant vindt: