Een schildvulkaan is een type vulkaan dat bekend staat om zijn brede, lage kegelvorm met zeer flauwe hellingen. De naam ‘schild’ verwijst naar de vorm die doet denken aan een schild dat op de grond ligt.
Schildvulkanen worden gevormd door de uitbarsting van zeer vloeibare (lage viscositeit) lava, die vanwege zijn hoge vloeibaarheid grote afstanden aflegt en zich over een groot gebied uitspreidt. Herhaalde uitbarstingen resulteren in opeenhoping van lava en daarmee in de opbouw van de kenmerkende vorm van de schildvulkaan.
De grootste actieve vulkanen op aarde zijn schildvulkanen, zoals Mauna Loa op Hawaï. Reuzenschildvulkanen zijn te vinden op andere planeten van het zonnestelsel, waaronder Olympus Mons op Mars en Sapas Mons op Venus.
Ontstaan
Schildvulkanen worden gevonden waar vloeibare, silica-arme lava het aardoppervlak bereikt. Schildvulkanen ontstaan vooral rond divergerende plaatgrenzen (in continentale riftzones) of bij hotspots in de oceanische aardkorst, zoals bij Hawaï.
Het magma dat deze vulkanen voedt is basaltisch van samenstelling, wat betekent dat het silica-arm (ongeveer 45-52% SiOâ‚‚) en daardoor dunvloeibaar (lage viscositeit) is. Hierdoor kan lava zich snel en ver verspreiden, wat zorgt voor de brede en vlakke vorm van schildvulkanen.
Kenmerken
Schildvulkanen kenmerken zich door hun flauwe hellingen, brede basis, effusieve erupties en mafische lava. De helling van een schildvulkaan is erg flauw en kleiner dan 10 graden (meestal 2-10 graden). Daarnaast hebben ze een brede basis, wat inhoudt dat ze zich over grote oppervlakten kunnen uitstrekken. Soms over tientallen tot honderden kilometers.
Erupties van dit type vulkaan verlopen rustig (ook wel effusieve erupties genoemd) als gevolg van de zeer vloeibare (mafische) lava, die weinig explosief is omdat het gas gemakkelijker kan ontsnappen. Gloeiend hete en dunne, vloeibare lava vloeit rustig uit en vormt lange lavastromen. Wanneer de druk in de magmakamer toch hoog is opgelopen, kan er een lavafontein ontstaan.
Magma samenstelling
Het type magma is bepalend voor de unieke vorm en eruptiestijl van schildvulkanen. Schildvulkanen worden gevormd door mafische magma. Het mafische (basaltische) magma is heet (ongeveer 1.000 °C – 1.200 °C) en bevat weinig silica, waardoor het zeer vloeibaar is.
Doordat de lava dun en heet is, en heel langzaam afkoelt, kunnen de lavastromen lange afstanden afleggen. Hierdoor hoopt vulkanisch materiaal zich niet telkens vlakbij de krater op. Na talloze uitbarstingen ontstaat er een brede berg met flauwe helling, die veel lijkt op een schild.
Bekende schildvulkanen
Schildvulkanen kunnen vaak erg groot worden. Mauna Loa (Hawaï) is de grootste actieve vulkaan op aarde in volume en oppervlakte. Mauna Kea (Hawaï) is een slapende schildvulkaan en tevens één van de hoogste bergen op aarde gemeten vanaf de zeebodem. Deze vulkaan heeft een totale hoogte van meer dan 10.200 meter en steekt ruim 4.200 meter boven de zeespiegel uit. De hoogste vulkaan in het zonnestelsel is de Olympus Mons (Mars), met een basis van honderden kilometers breed en een hoogte van zo’n 25 km.
Erupties
Uitbarstingen van schildvulkanen verlopen normaal rustig (effusief). De lavastromen kunnen echter enorme gebieden bedekken en leiden tot verwoesting. Er is weinig explosieve activiteit, waardoor aswolken en pyroclastische stromen zeldzaam zijn. Gevaren van erupties van dit type vulkanen zijn vooral verbonden aan lange lavastromen en gasemissies. Ver uitlopende lavastromen kunnen huizen, wegen en land vernietigen.
Klimaatimpact van schildvulkaanuitbarstingen is doorgaans beperkt in vergelijking met explosieve stratovulkanen. Wel kunnen gasemissies, waaronder koolstofdioxide (CO2) en zwaveldioxide (SO2), de locale luchtkwaliteit aantasten.
