Supervulkanen zijn de krachtigste vulkanen op aarde. Deze vulkanen worden gekenmerkt door hun extreem grote en verwoestende uitbarstingen.
Definitie supervulkaan
Een supervulkaan wordt gedefinieerd als een vulkaan die een uitbarsting kan veroorzaken met een vulkanische explosiviteitsindex (VEI) van 8. Dit is de hoogste waarde op de VEI schaal. Bij een uitbarsting van deze omvang wordt er meer dan 1.000 kubieke kilometer aan materiaal, zoals vulkanische as, lava en pyroclastisch materiaal (tefra) uitgestoten. Deze uitbarstingen zijn zeldzaam en komen gemiddeld slechts eens in de 50.000 tot 100.000 jaar voor. De gevolgen van deze supervulkaan uitbarstingen zijn catastrofaal en kunnen wereldwijd voelbaar zijn.
Verloop van een eruptie
āHoewel supervulkanen enorm verwoestend kunnen zijn, barsten ze niet voortdurend uit. Ook is niet iedere uitbarsting van een supervulkaan een eruptie met een VEI van 8. Het merendeel van hun vulkanische activiteit is minder explosief of ‘normaal’ vulkanisme. Pas wanneer dusdanig hoge druk ontstaat in de magmakamer, kan een superuitbarsting plaatsvinden. Deze supererupties kunnen dagen tot jaren duren. Ongeacht de duur, zijn deze gigantische erupties in staat om het wereldwijde klimaat te ontregelen en miljoenen levens te beĆÆnvloeden.
āHoe ontstaat een supervulkaan uitbarsting?
Onder een supervulkaan bevindt zich een zeer grote magmakamer. In de aanloop naar een supervulkaan uitbarsting stijgt magma vanuit diep in de aarde op tot dicht onder het aardoppervlak. Vervolgens hoopt het magma zich op in de zeer grote magmakamer, die zich zo volledig vult met magma. Wanneer de magmakamer vol zit Ć©n de aanvoer van magma blijft voortduren, kan het magma in de magmakamer onder een enorme druk komen te staan. Zodra het magma een uitweg heeft gevonden naar het aardoppervlak, kan deze opgebouwde hoge druk in de magmakamer zich ontladen via die uitweg en leiden tot een enorme explosie.
Caldera vorming
Na zo’n supervulkaan uitbarsting is de enorme magmakamer ineens leeg. De interne druk van de magma op het dak van de magmakamer is nu weggevallen. Hierdoor kan uiteindelijk het dak van de magmakamer instorten. Waardoor een enorme komvormige krater ontstaat die een caldera wordt genoemd. Deze calderaās zijn vaak tientallen kilometers breed en kunnen deels gevuld zijn met meren of landschapselementen die zo grootschalig zijn dat ze op satellietbeelden te zien zijn.
Gevolgen supervulkaan eruptie
āDe uitbarsting van een supervulkaan brengt enorme hoeveelheden vulkanisch materiaal in de atmosfeer. Dat kan leiden tot het blokkeren van zonlicht en een wereldwijde temperatuurdaling. Dit kan zelfs leiden tot een tijdelijke nieuwe ijstijd.
Bekende supervulkaan uitbarstingen
Een beroemde supervulkaanuitbarsting was die van Toba op Sumatra, ongeveer 74.000 jaar geleden, waarbij ten minste 2.800 kmĀ³ gesteente de lucht in werd geslingerd. Deze gebeurtenis had mogelijk een belangrijke invloed op de evolutie van de mensheid.
Een andere bekende supervulkaan is Taupo op Nieuw-Zeeland, met een zeer krachtige eruptie rond 181 na Christus.
| Vulkaan | Caldera | Locatie | Leeftijd (jaren) | Volume (km3) |
|---|---|---|---|---|
| Taupo | Oruanui Caldera | Noordereiland, Nieuw Zeeland | 25.700 | 1.170 |
| Toba | Tobameer | Noord-Sumatra, Indonesiƫ | 74.000 | 2.800 |
| AtitlĆ”n | AtitlĆ”nmeer | Guatemala | 75.000 – 98.000 | 1.220 |
| Taupo | Whakamaru Caldera | Noordereiland, Nieuw Zeeland | 335.000 | 1.200 – 2.000 |
Supervulkanen zijn uitzonderlijke vulkanen die het vermogen hebben om enorme explosieve erupties te veroorzaken. Waarbij duizenden kubieke kilometers vulkanisch materiaal wordt uitstoten. Na deze omvangrijke uitbarstingen stort het dak van de magmakamer meestal in, waarbij grote calderaās worden gevormd. Uitbarstingen van supervulkanen zijn uiterst zeldzaam. Maar wanneer ze plaatsvinden is de impact niet alleen lokaal maar wereldwijd merkbaar. Met mogelijke klimaatveranderingen en levensbedreigende gevolgen.
